Adalar’da imar planlarının iptal edilmesinin ardından yürürlüğe alınan “Geçiş Dönemi Koruma Esasları ve Kullanma Şartları” uygulamasına ilişkin açılan davalarda mahkemelerden dikkat çeken kararlar çıktı. Adalar Belediyesi’nin Kültür ve Turizm Bakanlığı’na karşı açtığı iki ayrı davada, vatandaşların mülkiyet hakkı ile can güvenliğini etkileyen bazı düzenlemeler iptal edildi.
Adalar’daki 1/5000 ve 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı İmar Planlarının mahkeme kararıyla durdurulmasının ardından, İstanbul V Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından 11 Aralık 2024 tarihinde geçiş dönemi şartları belirlenmişti. Ancak söz konusu düzenlemelerin özellikle özel mülkiyet üzerindeki kısıtlamaları ve riskli yapıların güçlendirilmesi süreçlerini zorlaştırdığı gerekçesiyle Adalar Belediyesi hukuki süreci başlattı.
İstanbul 2. ve 10. İdare Mahkemelerinde görülen davalar sonucunda, Koruma Kurulu’nun bazı kararları hukuka aykırı bulunarak iptal edildi.
Mahkemeden Mülkiyet Hakkı Vurgusu
İstanbul 10. İdare Mahkemesi, özel mülkiyette bulunan ve tescilli kültür varlığı niteliği taşımayan taşınmazlarda yeni yapılaşma ile bakım-onarım süreçlerine ilişkin hiçbir düzenleme yapılmamasını hukuka aykırı değerlendirdi.
Mahkeme kararında, yalnızca kamu alanları ve tescilli tarihi yapılar için kurallar belirlenirken, özel mülkiyet sahiplerinin tamamen belirsizlik içinde bırakıldığına dikkat çekildi. Kararda, vatandaşların mülkiyet hakkının süresiz şekilde sınırlandırılmasının temel hak ihlali niteliği taşıdığı ifade edildi.
Ayrıca mahkeme, Adalar’ın tarihi ve doğal dokusunun korunması gözetilerek; yapı yüksekliği, malzeme kullanımı ve kütle gibi kriterlerle özel mülkiyet alanlarında yapılaşma şartlarının açık şekilde belirlenmesi gerektiğini vurguladı.
Riskli Binalarda Güçlendirme İçin Bürokrasi Engeline İptal
İstanbul 2. İdare Mahkemesi ise riskli yapıların güçlendirilmesi konusunda Koruma Kurulu onayı şartını değerlendirdi. Adalar Belediyesi’nin açtığı davada, can ve mal güvenliği açısından risk taşıyan yapılarda güçlendirme işlemleri için kurul onayı aranmasının gereksiz bürokratik engel oluşturduğu savunuldu.
Mahkeme, özellikle beklenen İstanbul depremi gerçeğine dikkat çekerek riskli yapıların güçlendirilmesinin acil müdahale kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine hükmetti.
Kararda, yalnızca sit alanı içinde bulunması nedeniyle tescilli olmayan yapıların güçlendirme işlemlerinin kurul onayına bağlanmasının zaman kaybına yol açabileceği ve kamu yararı taşımadığı belirtildi. Böylece ilgili düzenleme de iptal edilmiş oldu.
İstinaf Yolu Açık
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın kararlara karşı 30 gün içinde İstanbul Bölge İdare Mahkemesi’ne başvurma hakkı bulunuyor. Ancak mahkeme kararlarının uygulanması için istinaf sürecinin tamamlanmasının beklenmesine gerek bulunmuyor.
Adalar’da imar ve koruma süreçlerine ilişkin yargı kararlarının, önümüzdeki dönemde yeni planlama çalışmalarını doğrudan etkilemesi bekleniyor.
